O labirinto da vida

Javi Montero/ La Voz de Galicia/ Novembro de 2001

A figura do labirinto foi representada nos máis diversos ambientes cronolóxicos, xeográficos e culturais. Atopamos labirintos en lugares tan afastados como Siria, Grecia, Italia, Inglaterra ou Irlanda, e en culturas tan dispares como a cultura etrusca, a mesopotámica, a celta, a romana, a cristiá, a islámica ou a dos amerindios de Norteamérica.

En Galicia atopamos alomenos tres exemplos seguros, porque non se poden confundir con outros tipos de petroglifos da época do Bronce, como as espirais ou os círculos concéntricos, moito máis abondosos. Todos están emprazados nas inmediacións da Ría de Pontevedra: a Pedra do Labrinto, Mogor no concello de Marín, Os Campiños, moi preto da anterior, e o do Outeiro do Cribo, no Campo do Cepo do Monte Castrove.

Moitas foron as análises e interpretacións ao redor desta estraña e fascinante figura. Pero o certo é que no caso da arte rupestre galega, debido a súa descontextualización arqueolóxica e as profundas lagoas que aínda temos sobre as nosas sociedades prehistóricas, resulta case unha temeridade tratar de desentrañar algunha das súas posibles significacións. Coido que o máis importante é que tanto os labirintos como as outras representacións abstractas espalladas por Galicia, levan implícitas unha serie de mensaxes complexas que denotan un forte trasfondo máxico-relixoso.

En moitas culturas parece xurdir como a imaxe esencial do cosmos, pois como ben dicía Francis Bacon “O universo está disposto coma un labirinto”. O labirinto é de por si confuso, tortuoso e equívoco. As ideas pérdense no camiño sen posibilidade de acadar o centro. Onde se atopa o centro do Universo, se é que existe?

Moitos viron a representación do espazo sagrado, dun camiño intricado e comprometido cara un centro sacro, unha idea que despois recollerían as relixións monoteístas vinculándoa ás peregrinacións: Xerusalén, A Meca, Roma e Santiago. San Agustín dicía que o noso paso polo mundo é un tránsito fugaz e efémero, o dun canso peregrino cara a cidade de Deus. E o propio Camilo José Cela describiu a vida como “un amargo camiño en espiral que conduce á morte”.

Por iso, antes, agora e sempre, en Galicia e nos confíns do mundo, talvez o labirinto non sexa máis que unha desconcertante metáfora da vida, das reviravoltas do destino, do noso temor ante as forzas máxicas dun universo que descoñecemos, dese misterio insondable que é a nosa propia existencia, un camiño cheo de encrucilladas entre o primeiro e o derradeiro día. Pode que nel se mostre a unión complementaria destes dous conceptos, da fecundidade nun continuo renacer, da xénese e permanencia, da visión cíclica do mundo que o home prehistórico xa intuíu no paso das estacións, das colleitas, na morte e no nacemento dos seus semellantes. “A terra é coma un gran ventre que inxire as sementes, o sol, os mortos, antes de dar o renacer das plantas ou das almas, ou facer espertar a primavera que anuncia novos froitos”. Que empurrou aos homes do 800 antes da nosa era a gravar nas pedras esta misteriosa figura? A resposta fica para sempre no baleiro do labirinto…