Illa de Arousa. Todo comezou a cambiar naquel mes de setembro de 1985

javi montero/ La Voz de Galicia/ Novembro de 2010

Aquela vila mariñeira e labradora onde as chemineas vermellas das conserveiras laceraban o azul do ceo entre o casarío baixo de rúas estreitas, leiras de millo e fábricas de perpiaño

Pola ponte foron chegando as modas, as ambicións e os complexos do Continente

Illa II

Aínda era un rapaciño pero recordo ben o día en que se inaugurou a ponte que uniu a Illa co resto do continente. Daquela falouse de que era algo así como un prodixio da enxeñería. Supoño que esaxerouse un pouco, pero o certo é que naquel momento foi a ponte máis longa coñecida construída mediante un taboeiro continuo, sen xuntas de dilatación, para o que fixo falta unhas cimbras dunha innovadora complexidade técnica.

Recordo tamén cando crucei a ponte e visitei a Illa por vez primeira, cos ollos ben abertos pero aínda sen ser consciente do enorme cambio que estaba a acontecer na vida daquelas xentes que ata entón ían e viñan na motora, incluso as parturentas e os enfermos graves naquelas noites invernais nas que parir ou morrer no medio do temporal máis que unha heroicidade era parte dos danos colaterais dun mundo afastado, esquecido, case mítico.

Para os ollos dun neno aquel anaco de terra no medio do mar espertaba a imaxinación dun paraíso inexplorado na inmensidade do océano, de tesouros soterrados nos piñeirais, centos de tartarugas recen nacidas deslizándose polos areais húmidos de nácara, e lagartos xigantes quentándose ao o sol nos cons tapizados de amarelo e de sal. 

Pero sobre todo impoñíase a realidade viva dunha vila diferente e singular, aquela vila mariñeira e labradora onde as chemineas vermellas das conserveiras laceraban o azul do ceo entre o casarío baixo de rúas estreitas e descoidadas, leiras de millo e fábricas de perpiaño, onde case non había coches que levantaran o po dos camiños e os barcos non estaban amarrados ao peirao senón dispersos polo mar nas ribeiras do Chazo e do Xufre, todos coa proa orientada do mesmo xeito, como unha poderosa armada multicolor preparándose para invadir Inglaterra. 

As vellas casas de pedra caleada mesturábanse co cromatismo infinito das vivendas máis modernas, sempre recen pintadas, ou revestidas daqueles azulexos de sinxelas xeometrías nas que reflectía a luz do sol como nas teselas dos mosaicos pompeianos. Aquelas casas pequerrechas e humildes dos anos 70, cos azulexos que tamén admirei na aldea de Corrubedo –alí aínda definen a paisaxe urbana-, algunhas con escaleiras que imitaban os antigos patiños, sempre ben coidadas e relucientes, porque na Arousa os veciños axudábanse entre eles para que á casa e ao barco nunca lles faltase unha limpeza a tempo e unha boa man de pintura. 

Dende aquel mes de setembro de 1985 non deixei de visitar a illa con asiduidade, sobre todo nos meses de verán, e durante os últimos 25 anos fun testemuña da súa progresiva transformación. Foron chegando os servizos e os equipamentos, e tamén a atención sanitaria, mentres os isleños saían a traballar ou a estudar, primeiro nos institutos de Cambados e Vilagarcía, logo na Universidade. E por fin chegou a ansiada independencia, e a Illa sentiuse dona da súa terra e do seu destino; con non poucas dificultades ao tempo que arranxaban as principais rúas, edificaban a súa Casa do Concello e soñaban con novas dotacións que irían pouco a pouco facéndose realidade. 

Mentras tanto foise consolidando o turismo e medrando a demanda de segundas vivendas. E co progreso, pola ponte foron chegando as modas, as ambicións e os complexos do continente, e a Arousa tamén quixo medrar e medrar, como facían as demais vilas do Salnés. Nisto os políticos parecían estar sempre dacordo: o padrón da Illa tiña poucas páxinas e había que darlle un impulso para non quedar atrás, en base a esa bulímica crenza segundo a cal a maior número de habitantes maior calidade de vida, como se a obesidade trouxese de certo a felicidade. 

E contaxiada pola febre do ladrillo comezaron a brotar os edificios de vivendas, dunha arquitectura case sempre mediocre, anodina e reiterativa, e as pequenas casas de azulexo e pintura, aquelas cores da terra e do mar, foron substituídas polas convencións e imitacións de sempre, os monótonos aplacados de granito, as ventás de PVC imitación madeira, as medianeiras de uralita…

E logo viñeron os paseos marítimos, as pasarelas de madeira onde antes había rueiros de candeas, ou proxectos como o da praia do Bao, cuxo deseño sego sen poder asimilar. Como os camiños de terra achanzada deben resultar pobres para un concello emerxente e moderno, alguén quixo poñerlle beirarrúas ao océano, nalgúns tramos cubertas de grava fina, ideal, todo hai que dicilo, para a práctica do paseo e o atletismo, e noutros pavimentadas con duro e incómodo taco de granito, sen que poidamos deixar de preguntarnos que fai un camiño de adoquíns rodeando as praias e cruzando o monte para chegar á praia de Conserrado.

Como di un bo amigo aínda nos queda o Carreirón, que seica por ser parque natural non se pode asfaltar nin adoquinar. O Parque do Carreirón con Xastelas segue a ser o paraíso que soñamos dende nenos, pero hai outros moitos recunchos marabillosos na vella Arousa: Area de Secada, o Faro, Monte do Cristo, As Aceñas, etc. 

Hoxe para seguir co tema urbano, non quixera rematar esta crónica sen salientar unha das intervencións máis afortunadas dos últimos tempos no Salnés: o conxunto formado pola Consistorial, a reconstrucción do antigo muelle de Pau, a recuperación da antiga fábrica de Goday, o magnífico, ¡sublime! edificio do Centro Socio-Cultural, e a humanización do espazo público entre estes edificios representa unha das grandes obras mestras da arquitectura e do urbanismo contemporáneo galego. Supoño que a Illa deixou de ser aquela vila diferente e singular dos tempos idos, pero proxectos como este fan que nos reconciliemos con esta vila que eu sempre sentín como se fose a miña.

Enlaces: 

http://www.ailladearousa.com/descubre-un-paraiso/

http://illadearousa.blogspot.com.es/

Videos: